تاوان سنگین اتصال به دنیای آزاد؛ پشتپرده بازداشت کاربران استارلینک در ایران
مقدمه:تاوان سنگین اتصال به دنیای آزاد؛ پشتپرده بازداشت کاربران استارلینک در ایران. در حالی که اینترنت در ایران برای هفتهها قطع شده، استفاده از استارلینک به راهی پرخطر تبدیل شده است. گزارشها از بازداشت کاربران حکایت دارد، اما حکومت تا چه حد توان ردیابی آنها را دارد؟ در این روزهای خاموشی و بیخبری، ما در تحریریه مرام مگ تصمیم گرفتیم با بررسی صحبتهای کارشناسان، تمام ابعاد این قطعیِ سراسری، موجِ بازداشتها و چالشهایِ فنیِ اینترنت ماهوارهای را در قالب یک گزارشِ جامع برای شما بررسی کنیم. همچنین شما میتوانید برای پیگیری لحظهای اخبار و تبادل نظر امن با دیگر کاربران، به فضای صمیمی مرام چت بپیوندید.
در خاموشی اینترنت، استفاده از استارلینک به بازداشت ختم میشود
استارلینک، پروژه اینترنت ماهوارهای شرکت اسپیسایکس، به کاربران امکان میدهد بدون نیاز به زیرساختهای داخلی به اینترنت متصل شوند. در ایران، با توجه به محدودیتهای گسترده اینترنت، این فناوری برای برخی به ابزاری حیاتی تبدیل شده است. اما استفاده از این سرویس در ایران غیرقانونی اعلام شده و میتواند با مجازات حبس همراه باشد.
در روزهای گذشته، مقامهای امنیتی و انتظامی در شهرهای مختلف ایران از بازداشت افرادی خبر دادهاند که به گفته آنها از استارلینک استفاده میکردند یا در زمینه توزیع آن فعالیت داشتند. در استان فارس، پلیس از بازداشت مردی ۳۷ ساله خبر داد که به گفته مقامها “سرشبکه فروش اینترنت بدون فیلتر از طریق استارلینک” بوده است. بنا بر گزارشهای منتشر شده، او در چند استان شبکهای برای فروش این نوع اینترنت راهاندازی کرده بود و تجهیزات مربوط به آن نیز ضبط شده است.
در استان قم نیز سپاه پاسداران اعلام کرد ۱۳ نفر را به عنوان “عوامل مشکوک” بازداشت کرده و سه دستگاه استارلینک از آنان کشف کرده است. همزمان، پلیس امنیت عمومی از بازداشت ۵۴ نفر در یک عملیات ۷۲ ساعته با عنوان “لیدر اغتشاشات” خبر داده است و در استان هرمزگان نیز ۵۴ دستگاه استارلینک کشف و ضبط شده است. در اطلاعیهای دیگر، وزارت اطلاعات اعلام کرد که در یک عملیات سراسری، صدها سامانه استارلینک در نقاط مختلف کشور شناسایی و ضبط شدهاند. بررسیهای رسانهای نشان میدهد که طی دو هفته گذشته صدها نفر در شهرهای مختلف بازداشت شدهاند، اما هنوز اطلاعات دقیقی از هویت، محل نگهداری و وضعیت بسیاری از آنها منتشر نشده است.
آیا استفاده از استارلینک قابل ردیابی است؟
در همین حال، پرسش مهمی که برای بسیاری از کاربران مطرح شده این است که آیا استفاده از استارلینک قابل ردیابی است یا نه. کیوان صمدی، کارشناس حوزه اینترنت، میگوید پاسخ این سوال مثبت است. به گفته او: «ترمینالهای استارلینک برای اتصال به ماهواره سیگنالهایی در فرکانسهای بالا ارسال میکنند و این سیگنالها با تجهیزات پیشرفته قابل شناسایی هستند.»
او توضیح میدهد که نیروهای امنیتی میتوانند با استفاده از دستگاههای جهتیاب رادیویی، محل تقریبی این سیگنالها را پیدا کنند. به گفته او، حتی نشانههایی سادهتر هم میتواند به شناسایی کاربران کمک کند: «دیشهای استارلینک برای کارکرد مناسب گرما تولید میکنند و این گرما با دوربینهای فروسرخ، مثلا از طریق پهپاد، قابل تشخیص است.» او اضافه میکند که اگر کاربران تنظیمات وایفای خود را بهدرستی انجام ندهند، “حتی از سطح خیابان هم میتوان وجود یک مودم فعال را شناسایی کرد”.
جنگ سیگنالها؛ استارلینک زیر پارازیت
اما ردیابی تنها یکی از چالشهاست. صمدی میگوید، ایجاد اختلال در عملکرد استارلینک نیز کاملاً ممکن است و نشانههایی از آن در ایران دیده میشود. به گفته او، این اختلال میتواند از طریق پارازیت روی جیپیاس یا فرکانسهای ارتباطی انجام شود: «اگر سیگنال جیپیاس مختل شود، دیش اساسا نمیتواند موقعیت خود را تنظیم کند و اتصال برقرار نمیشود.»
او همچنین به نوعی از پارازیت اشاره میکند که در مناطق شهری استفاده میشود و باعث میشود “بخش زیادی از دادهها از بین برود و عملا اینترنت غیرقابل استفاده شود”.
راهی برای دور زدن فیلتر، نه سرکوب فیزیکی
با وجود این محدودیتها، استارلینک در دور زدن فیلترینگ همچنان کارآمد است. صمدی میگوید، این فناوری به دلیل اینکه ترافیک را مستقیما خارج از زیرساختهای داخلی منتقل میکند، میتواند بسیاری از روشهای فیلترینگ را بیاثر کند. او اما تاکید میکند که این به معنای مصونیت کامل نیست. به گفته او: «استارلینک فیلترینگ را دور میزند، اما در برابر سرکوب فیزیکی و الکترونیک، مثل قطع برق یا ضبط تجهیزات، آسیبپذیر است.»
خطراتی که کمتر دیده میشوند
در کنار خطر بازداشت، کاربران با تهدیدهای دیگری هم روبهرو هستند. صمدی میگوید، در هفتههای اخیر مواردی از انتشار نسخههای جعلی اپلیکیشن استارلینک دیده شده که در واقع ابزارهای جاسوسی هستند. او هشدار میدهد که “کاربران ممکن است ناخواسته با نصب این برنامهها، اطلاعات خود را در اختیار نهادهای امنیتی قرار دهند”. همچنین به گفته او، خرید تجهیزات دستدوم یا غیررسمی نیز میتواند خطرناک باشد، زیرا ممکن است این دستگاهها دستکاری شده باشند.
با وجود تمام این کاربردها، این کارشناس معتقد است استارلینک فعلا نمیتواند به یک راهحل عمومی برای همه کاربران تبدیل شود. او میگوید، هزینه بالای تجهیزات و اشتراک، در شرایط اقتصادی ایران، این فناوری را به ابزاری محدود برای گروه کوچکی از کاربران تبدیل کرده است. به گفته او، محدودیتهای فنی نیز وجود دارد: «هر ماهواره ظرفیت محدودی دارد و برای پوشش گسترده، نیاز به زیرساختهای بیشتری است که فعلا فراهم نیست.»
بازداشت دهها تن از شهروندان در ۲۶ استان مختلف ایران
نهادهای امنیتی روز چهارشنبه ۲۷ اسفند بار دیگر از دستگیری شمار زیادی از شهروندان در ۲۶ استان کشور خبر دادند. گزارشهای حقوق بشری هم تعداد بازداشتشدگان در موج جدید بازداشتها را دستکم ۲۲۰ تن ذکر کرده است. براساس گزارشهای رسمی، نیروهای امنیتی، «۱۱۱ هسته» را در ۲۶ استان، شب گذشته و در چهارشنبه آخر سال بازداشت کردهاند. در این گزارشها برخی از بازداشتشدگان را «جاسوس سرویسهای نیابتی» معرفی کردهاند و گفته شده که این عده در همدان و آذربایجانغربی بازداشت شدند.
این ادعاها در حالی مطرح میشود که پیش از این مقامهای رسمی تصریح کردهاند که از این پس با شهروندان دستگیرشده تحت عنوان «عوامل خارجی» برخورد میشود. با این حال مستنداتی مبنی بر جاسوس بودن افراد بازداشت شده، منتشر نشده است. همچنین به نقل از وزارت اطلاعات، ادعای کشف تعدادی قبضه سلاح نیز مطرح شده است.
گزارشهای مستقل اما نوشتهاند که ویدئویی از اعترافات اجباری دو تن از بازداشتشدگان منتشر شده که شرایط ضبط آن مشخص نیست. بر اساس این گزارشها، ۲۱ شهروند دیگر نیز به اتهام «ارسال اطلاعات و تصاویر» بازداشت شدهاند و «دو محموله بزرگ استارلینک به شمار ۳۵۰ دستگاه» نیز هنگام ورود به کشور شناسایی و کشف شده است.
همچنین در گزارش دیگری به نقل از مقامات استان البرز، از بازداشت ۷۵ تن از شهروندان خبر داده شده و ادعا شده است بازداشتشدگان «تصاویر لحظهٔ اصابت به اماکن حساس»، را ارسال میکردند. این بازداشتها همزمان با برگزاری آیین چهارشنبهسوری در سراسر ایران صورت گرفت که پیشتر مقامهای قضایی به بهانه «شرایط جنگی در کشور»، آن را ممنوع کرده بود. دادستان قزوین هم در این باره تهدید کرده بود که «متهمان دستگیر شده به واسطه جرائم مرتبط با چهارشنبه آخر سال، حداقل تا پایان خردادماه سال آینده در بازداشت موقت بوده و آزاد نخواهند شد.»
نتبلاکس: شانزدهمین روز قطعی اینترنت همزمان با بازداشت گروهی از کاربران استارلینک
وبسایت نتبلاکس که اختلالهای اینترنتی در جهان را رصد میکند، صبح ۲۴ اسفند اعلام کرد قطعی اینترنت در ایران وارد روز شانزدهم شده و اکنون در سومین هفته خود ادامه دارد. به گفته این نهاد، کاربران در ایران در این مدت برای ۳۶۰ ساعت از دسترسی به شبکههای بینالمللی محروم بودهاند.
نتبلاکس همچنین گزارش داد در حالی که برخی اینفلوئنسرهای منتخب از دسترسی ویژه به اینترنت یا قرار گرفتن در «لیست سفید» (سیمکارت سفید) برخوردارند، رسانههای داخلی از موج تازهای از بازداشتها خبر دادهاند؛ موجی که در برخی موارد، منحصراً کاربران استارلینک را هدف قرار داده است.
کلام آخر: ابعاد قطعی اینترنت و فشارهای مرتبط با آن هر روز در حال گسترش است و داشتن ارتباط آزاد، بیش از پیش به یک چالش جدی تبدیل شده است. ما در تحریریه مرام مگ همواره در تلاشیم تا اخبار و گزارشهای بدون سانسور را به دست شما برسانیم. شما وضعیت قطعی اینترنت و برخوردهای اخیر در منطقه خود را چگونه ارزیابی میکنید؟ برای گفتگو، تبادل نظر و در میان گذاشتن تجربههایتان در خصوص اتصال به اینترنت آزاد، از شما دعوت میکنیم همین حالا به جمع صمیمی ما در مرام چت بپیوندید. منتظر حضور و نظرات شما هستیم!
